موضوع، روزِ اول شوال. حکم، حرمتِ روزه گرفتن توی این روز و عید فطر بودنش. درست مثل مشروب که خودش موضوعه و حرمت آشامیدنش، حکمشه. خوب احکام شرعی رو که گذاشتیم به عهده‎ی علما و فقها تا از قرآن و روایات استخراجشون کنن. اما موضوعات رو که محور اصلی این پست من هم هست رو کی باید تشخیص بده؟ یعنی کی باید بفهمه که آیا امروز روز اول شوال هست یا نه، یا کی باید تشخیص بده که این مایعی که الان جلوی شماس، آبه یا مشروب؟

تصور کنید استادتون یه معادله‎ با چندتا متغیر بهتون می‎ده و می‎گه که برای حلش کردنش، ایکس رو چهار در نظر بگیرید. شما وقتی دارید معادله رو حل می‎کنید تشخیص این که کدوم متغیر ایکسه بر عهده‎ی خودتونه. استاد هیچ وقت نمیاد به شما بگه که توی این معادله ایکس کدومه. موضوع، ایکس بودنِِ X هست، و حکمش، چهار در نظر گرفتنشه. فرق بین موضوع و حکمش کاملا واضحه.

حالا در مورد مسئله‎ی عید فطر هم درست همین جوریه. کسی که باید تشخیص بده که امروز روز اول شوال هست یا نه، خود ما هستیم، نه کس دیگه. این نظر همه‎ی مَراجعه که تشخیص روز اول شوال برعهده‎ی خود مکلفینه. یعنی هر مکلف خودش باید به این یقین و اطمینان برسه که امروز روز اول شواله تا حکم اون روز بَرِش بار بشه. که مثلا روز گرفتنش حرام بشه و بشه عید فطر. اگه همه‎ی عالم و آدم بیان و بگن امروز روز اول شواله ولی من به خاطر این که بهشون اعتماد ندارم، این یقین برام به وجود نیاد، مکلفم که اون روز رو روزه بگیرم و اگه من خودم مطمئن بشم که امروز روز اول شواله و عالم و آدم بیان بگن که نه امروز سی‎ام رمضانه، تکلیف من اینه که اون روز رو افطار کنم.

خوب از کجا می‎شه فهمید که امروز روز اول شوال هست یا نه. اینم راه داره. اتفاقا فقط همین یه راه رو هم داره. نه بیشتر و نه کمتر. طبق فتوای همه ی فقها، راهش اینه که هلال ماه با چشم رویت بشه. دقت کنید. گفتم رویت بشه، نه این که قابل رویت باشه. پس حتما ماه باید دیده بشه (طبق نظر اکثر مراجع فقط با چشمئ غیر مصلح و طبق نظر رهبر، هم با چشم و هم با تلسکوپ). پس اگه ماه دیده نشه، اون روز روز اول شوال نیست. دیگه هیچ اهمیتی نداره که مثلا همه‎ی منجمین دنیا بگن که طبق بررسی‎های علمیشون، اون روز روز اول شوال هست یا نه. (و این دقیقا تفاوت اصلیِ بین محاسبه‎ی سال و ماه‎های قمری و شمسیه.) حالا اگه یه نفر ماه رو ببینه و دیگران به اون شخص اطمینان داشته باشن و به خاطر همین اطمینان، مطمئن بشن که ماه توسط اون شخص دیده شده، اون روز می‎شه روز اول شوال. یا برعکس. اگه یه نفر بگه من ماه رو دیدم ولی شما به خاطر این که بهش اطمینان ندارید و احتمال می‎دید که یا دروغ گفته یا اشتباه کرده باشه، اون روز برای شما روز اول شوال نیست.

یه موقعی ما خودمون با چشمای خودمون ماه رو می بینیم. این دلیل نمی‎شه که همه‎ی آدم‎های دیگه در هرجای دیگه‎ی دنیا، هم‎زمان با ما، ماه رو دیده باشن. پس احتمالش هست که مثلا مراجع تقلید ما که تو شهرای دیگه هستن، ماه رو ندیده باشن. خوب پس ما وقتی ماه رو دیدیم، اون روز برای ما (دقت کنید، فقط برای ما) دمی‎شه روز اول شوال، حالا می‎خواد مرجع ما هم اون روز رو، روزِ اول شوال بدونه یا ندونه. هیچ اهمیتی نداره. مرجع وقتی مطمئن می‎شه که هلال دیده شده و به یقین می‎رسه، این یقین براش کاملا شخصیه، همون‎طور که یقین ما هم شخصیه. یعنی یقین اون برای خودش حجته و حجیتی برای مقلدین نداره. بنابراین اگه مرجع تقلیدِ من گفت که ماه دیده شده و امروز روز اول شواله ولی من به دلائلی از حرفش اطمینان حاصل نکردم، مثلا احتمال دادم که مرجع خودش ندیده باشه و ماموراش اشتباه کرده باشن، نمی‎تونم اون روز رو روز اول شوال بدونم و باید روزه بگیرم. دیگه از حاکم شرع که بالاتر نداریم. تمام مراجع میگن حتی اگه حاکم شرع بگه امروز روز اول شواله ولی تو از حرفش اطمینان حاصل نکنی، اون روز برای تو روز اول شوال نیست.

الان توی کشور ما، حرف رهبر در مورد رویت ماه، با اون همه گروه‎های متعددی که برای بررسی و رصد ماه، تو نقاط مختلف کشور داره، خیلی راحت می‎تونه برای هر کسی (کسانی که معتقد به عادل و امین بودن ایشون هستن) اطمینان بخش باشه. اومدیم و ایشون با اون پشتوانه‎ی محکمِ تحقیقی، ادعا کرد که ماه رویت شده و امروز روز اول شواله، آیا این که ما به این حرف اعتنا نکنیم و بچسبیم به حرف مرجع‎مون که نهایت ادعاش اینه که ماه رو ندیده، با توجه به این که ندیدن یه نفر دلیل بر ندیدن دیگران نمیشه، کار منطقی ایه؟ ضمن این که همه ی مراجع بر خلاف آقای سیستانی، گفتن که تبعیت از حکمِ حاکم شرع، که همون رهبر باشه، واجبه، مگه این که افراد، یقین داشته باشن که حاکم شرع، اشتباه می‎کنه. یعنی اگه رهبر گفت که امروز روز اول شواله، ما اگه یقین به اشتباه بودن حرفش نداشته باشیم، باید اون روز رو، روز اول شوال بدونیم. این هم نظر آقای صانعیه و هم آقای منتظری و هم سایر فقها.

با توضیحاتی که دادم، علتِ اصلی به وجود اومدن اختلاف نظر بین مراجعِ تقلید، سرِ قضیه‎ی عید فطر، و تکلیف ما مقلدین در قبال این اختلاف نظر، باید کاملا روشن شده باشه.